خرج مىكنيد و كوشش بليغ مىكنيد [ كه ] طى گفتگوى شرقى بشود ؟ البته ، يقين است ملّتى كه اين‌قدر از كارها و اطلاعات « برتان كبير » « 1 » مغرور و مفتخر است ، جواب خواهد داد البته از « خرج » و « جدّ » و « جهد » به هيچ‌وجه فروگذاشت نخواهد شد . وضع حاليه « يوروپ » « 2 » كه در مائه نوزدهم [ ميلادى ] است ، موجب « شتم » « 3 » و « لوم » « 4 » است و بيشترش از تأثير وضع دولت « عثمانى » است ، كه رو به اصلاح بايستى بياورد . ترقى علم و هنر و رواج تربيت ، فقط اسمى هستند كه رفع شبهت بنمايند از اينكه امروز « فرنگستان » يك اردويى است عظيم ؛ اگر گفته شود علاج اينها امروز در دست و قابل العلاج است و از يك نقشه‌كشى و يك « مجلس مركب » از « مديران ملك » رفع تمام اشكالات خواهد شد ؛ بىمايه و بىپايه است . چنين به نظر مىآيد كه بايد جنگ [ و ] خونريزى براى گشودن اين گره سخت واقع شود ، و اين كار نه براى سياست است كه بايد اقدام نموده به وقت و به موقع جنگ نمايند . گويا حالا زمان آن رسيده كه دست به شمشير بكنند و اگر واقعا از محاربت ناگزيرند ، بايد جنگى بشود يك طرفى و عاقبت جنگ بايد به اين‌طور ختم شود كه من بعد ، امنيت مىتواند استحكامات كامل براى ملك خود درست نموده ، خود را در مقابل دشمن نگاهدارى نمايد . نزديك شدن « استريا » به « قسطنطنيه » ، منتهاى فايده به صاحبان « ضياع » و « عقار » « 5 » « عثمانى » مىرسد . امروز صحاراتى كه در امتداد « بسفور » ند ، روز به زوال و انهدام‌اند ؛ اراضى كه آن طرف آب است و به‌هرحال بىقيمت‌اند ، براى هر نوع كارى « باير » افتاده [ است و ] قابل فروش هم نيستند ، زيرا كه اعتبارى در ميان نيست و احدى به واسطه بىثباتى پلتيك حاليه ، قباى سبزى دربرشان نمىپوشاند . در مغرب همين اراضى ، از زمانى كه « بسنيا » « 6 » را « استريا » به غلبه گرفت ، اجارهء

--> ( 1 ) . بريتانياى كبير ( به فرانسوى برتان كبير ( Grande Bretagne شامل كشورهاى ايرلند شمالى ، انگلند ( انگلستان ) ، اسكاتلند و ولز ( ويلز ) . ( 2 ) . در اصل : يورپ ( 3 ) . هردو كلمه به‌معناى سرزنش ، ملامت ، طعن ، قباحت ، سركوفت ، توبيخ و نكوهش مىباشند . ( 4 ) . خواسته ، زمين و آب و درخت . ( 5 ) . آب و زمين و زراعت و اراضى و ملك و قريه و خزائن . ( 6 ) . بوسنى ( Bosnie ) كه با هرزگوين ( Herzegovine ) كشورى مستقل را تشكيل داده‌اند كه از اقليت‌هاى